امکان سنجی استقرار بودجه ريزي عملياتي

پایان نامه

امکان سنجی استقرار بودجه ريزي عملياتي (بر اساس مدل سه عاملي شه)

 

بودجه ريزي عملياتي نوعي سيستم برنامه ريزي، بودجه ريزي و ارزيابي است كه بر رابطه بودجه هزينه شده و نتايج مورد انتظار تاكيد مي ­ورزد. در چارچوب بودجه ­ريزي عملياتي، بخش­ هاي مختلف اداري بر اساس استانداردهاي مشخصي تحت عنوان شاخص­ هاي عملكرد، پاسخگو هستند و مديران در تعيين بهترين شيوه نيل به نتايج، از اختيار عمل بيشتري برخوردارند. از طرف ديگر در چهارچوب چنين شيوه­اي مشاركت سياست ­گذاران، مديران و حتي شهروندان در اغلب برنامه ­هاي راهبردي، اولويت ­هاي هزينه ­اي و ارزيابي عملكرد، صورت مي­گيرد. شناسايي ارتباط ميان برنامه‌ريزي راهبردي و تخصيص منابع، با توجه به افق ­هاي بلند مدت، از اهداف ديگر بودجه ريزي عملياتي تلقي مي­ شود. انديشه ­اي كه در وراي بودجه ريزي عملياتي قراردارد اين است كه اگر سياست­ گذاران، تصميمات مالي را به گونه ­اي عيني و بر مبناي كارآيي و اثربخشي استوار سازند، آنگاه هم آن ­ها و هم مردم مي­توانند درباره عملكرد دولت قضاوت روشن­تري داشته باشند. در واقع بودجه­ ريزي عملياتي، با مرتبط ساختن تصميمات بودجه اي و عملكرد دولت، پاسخگويي دولت را در مقابل قانون­گذاران و مردم تقويت كند. بطور كلي فرآيند بودجه ريزي عملياتي در پي پاسخگويي به اين پرسش­ ها است، جايگاه كنوني ما كجاست؟ مي­خواهيم كجا باشيم؟ چگونه بايد به اين اهداف برسيم؟ چگونه بايد پیشرفت خود را بسنجيم؟ بودجه ريزي عملياتي از ديرباز در زمره پيشنهادات اصلاحي در كشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه بوده و در ايران نیز ايده عملياتي كردن بودجه در سال هاي اخير اولين بار در بند ب تبصره ۲۳ قانون بودجه ۱۳۸۱ كل كشور مطرح شد. بر اساس اين بند معاونت برنامه‌ريزي و نظارت راهبردي كشور (موظف شده بود) در راستاي اصلاح نظام بودجه نويسي نسبت به عملياتي كردن بودجه، اصلاح نظام برآورد درآمدها و هزينه­ ها براي سال ۱۳۸۲ براي تمام دستگاه­ هاي اجرايي و شركت ­ها و سازمان ­هايي كه شمول قوانين و مقررات عمومي بر آن ­ها مستلزم ذكر نام است عمل نموده و توزيع اعتبارات مربوط به هزينه­ ها را براساس نياز دستگاه ­ها و فعاليت­ هايي كه صورت مي­ گيرد انجام دهد. اين موضوع عينا در بند ر تبصره ۱ قانون بودجه سال ۱۳۸۲ و بند ز تبصره ۱ قانون بودجه ۱۳۸۳ تكرار شد. با وجود اين تعاريف همچنان اجراي بودجه ريزي عملياتي همچنان با ابهامات فراواني همراه بوده است. استفاده از یک سیستم بودجه ریزی مناسب می­ تواند بسیار مؤثر باشد و بودجه ریزی عملیاتی نوعی سیستم بودجه ریزی است که بر رابطه بین هزینه ­های انجام شده و نتایج تاکید دارد، ولی اجرای نظام بودجه ریزی عملیاتی همواره با مشکلاتی روبرو خواهد بود. ما در این پژوهش سعی می‌کنیم موانع و مشکلات بودجه ریزی عملیاتی را بررسی کنیم و راه‌حل­ هایی را برای رفع این مشکلات ارائه دهیم.

بودجه يكي از پديده ­هاي بسيار مهم در مديريت امروزي است كه شامل ابعاد گوناگون سياسي، اقتصادي، اجتماعي، فني و مديريتي است. مسئله اصلي در نظام بودجه ريزي كارآيي نظام مربوط مي­ باشد. بدين معني كه بر اساس اطلاعات موجود برگرفته از عملكرد سيستم جاري به چگونگي كارآيي و اثربخشي سيستم پي برده شود، منابع مورد نياز اجراي برنامه ­ها شناسایی شود و در نهايت معيارهاي سنجش و نظارت و كنترل بدست آيد. در كشور ما بررسي برخي شاخص­هاي بودجه اي كه نشان دهنده عدم توفيق مديران مالي دولت در دستيابي به اهداف خود و همچنين بي انضباطي­ هاي مالي موجب گرديد كه معاونت برنامه‌ريزي و نظارت راهبردي را بر آن دارد كه اصلاح نظام بودجه ريزي را كشور از سال ۱۳۸۰ در دستور كار خود قرار دهد و اصلاحاتی را با هدف پياده سازي بودجه ريزي عملياتي براساس قيمت تمام شده بعنوان جايگزين بودجه ريزي سنتي در ايران آغاز كند. با اين وجود به رغم اين تاكيدات و تلاش ­هاي صورت گرفته آنچه كه در عمل اتفاق افتاد صرفا به تغيير طبقه بندي اقلام درآمدي و هزينه اي خلاصه شد. ضرورت توجه به موانع پياده سازي بودجه ريزي عملياتي در دستگاه ­هاي اجرايي از اهميت خاصي برخوردار مي ­باشد. تخصیص منابع در بودجه­ های دولتی به صورت متمرکز صورت می­ گیرد و تصمیم­ گیری این  تخصیص­ منابع در سازمان­ های دولتی بر عهده­ دولت می ­باشد. تحولات و پيچيدگي­ هاي عصر حاضرسازمان ­ها اعم از خصوصي و دولتي را مجاب به اعمال تدابيري منطقي در زمينه برنامه­ ريزي مدون، سازماندهي صحيح، تصميم ­گيري و مديريت علمي و ايجاد هماهنگي در امور مربوط به نيازمندي­ هاي جامعه ساخته است. بر اين اساس كاربرد عملي روش­ هاي نوين بر اداره موثر بودجه نخستين وظيفه در سازمان­ ها را به دنبال داشته و به تبع آن بودجه به صورت ابزاري كارآمد جهت مديريت صحيح درآمده است. استفاده از روش ­هاي نوين بودجه ­ريزي علاوه بر اين كه از كندي كار در دستگاه ­ها و اسراف اموال جلوگيري مي­ كند، در پيشبرد مقاصد اجتماعي و اقتصادي دولت ­ها نيز بسيار مؤثر بوده و دولت ها از اين طريق مي توانند منابع ملي را به نحو عادلانه و مطلوب در بين اهداف مطلوب جامعه توزيع نمايند. گرايش به بودجه ريزی عملياتي در سراسر جهان روز به روز در حال افزايش است. ايران نيز مانند ساير كشورها، بودجه ­ريزی عملياتي را به منظور بهبود برنامه ريزی بودجه اي و مديريت مالي خود پذيرفته است. انتظار می­ رود كه استقرار بودجه ­ريزی عملياتي سازمان­ ها  را شفاف تر و پاسخ گوتر سازد. اما در این راه مشکلات و چالش ­هایی وجود دارد. در محور امور اقتصادی سیاست ­های کلی برنامه پنجم توسعه کشور، رهبری نظام صراحتا استقرار نظام بودجه­ ریزی عملیاتی را ابلاغ کرده و در بند ۳۳ ارتباط کمی و کیفی بین برنامه­ های پنج ساله و بودجه سالانه تاکید شده است. بودجه سالانه باید در راستای تحقق برنامه­ های پنج ساله و به ویژه تحقق سند چشم­ انداز بیست ساله باشد. بنابراین ضروری­ است با شناخت الزامات، موانع و عوامل اثرگذار بر این فرآیند، ساز و کارهای مناسب بودجه ­ریزی عملیاتی تدوین و اجرا شود.

دانلود این پایان نامه

About Author

آسان خرید

×